0

10 kwietnia 2014

Kontrapunkt 2014: Polaków portret przaśny

Paweł Demirski jak zwykle naświetla i odbija w krzywym zwierciadle ciemną stronę polskiej mentalności. Tradycyjnie już spektakl na podstawie jego tekstu ocieka groteską, epatuje werbalnym brutalizmem i bawi autoironią. Choć tradycyjnie to chyba złe słowo – bo tradycji dostaje się od Demirskiego najmocniej.

Na scenie widz spotyka osiem postaci przypominających żywe trupy z amerykańskich horrorów. Zdecydowanie przerysowane typy. Jest dresiarz – ulubiony bohater tekstów Demirskiego. Jest wstydząca się swojego polskiego pochodzenia filisterka. Demony PRL-u personifikuje świetnie zresztą i bardzo realistycznie – aż po intonację – zagrany Jaruzelski. Delikatny, zniewieściały młody chłopak zapatrzony w Cristiano Ronaldo, frustratka, ksiądz, „Wanda, co chciała Niemca” w Auschwitz oraz Niemiec wracający z sentymentem na Ziemie Zachodnie uzupełniają to groteskowe towarzystwo, uwięzione w klatce na środku sceny. Zamknięci i ograniczeni w swojej prowincjonalnej polskiej przestrzeni. Odizolowani od świata żywych, zniewoleni mentalnym rozkładem toczącym nie tylko ich umysły i serca, ale ich ciała.

Nieprzypadkowo pierwsze dialogi spektaklu dotyczą czarnego tunelu, w którym znalazły się te żywe trupy polskości. To tunel bez światła na końcu. I przez cały spektakl Remigiusza Brzyka ze świecą – nomen omen – szukać tego światła. Bezskutecznie. Nie ma nadziei. Można odnieść wrażenie, że polskość jest śmiertelną chorobą psychiczną przenoszoną drogą płciową. Ten fatalizm mógłby być nużący, gdyby nie błyskotliwe, choć nie zawsze wyszukane poczucie humoru, z jakim Demirski skonstruował swoich bohaterów. Mimo że Polak-dresiarz to postać odmieniana przez wszelkie możliwe przypadki w najnowszym brutalistycznym polskim teatrze, to jednak w spektaklu Brzyka ten typowy bohater nie nuży. Podobnie jak pozostałe, równie przerysowane postaci, które bardziej reprezentują sobą zabawne personifikacje idei czy negatywnych stereotypów dotyczących polskości.

„Był sobie Polak…” nie jest spektaklem antypolskim. Uwięzione w ogrodzonym kratami, niczym mentalny obóz koncentracyjny zbiorowej świadomości, ciemnym tunelu bez światła na końcu postaci tworzą satyrę nie tylko na polskość, ale i na autoportret Polaków.  ”To nie jest sztuka o tobie… Gdyby każdy w Polsce miał zobaczyć sztukę o sobie, musiałoby powstać jakieś 38 milionów sztuk” – ten cytat ze sztuki to odautorska kokieteria. Bo „Był sobie Polak…” to zdecydowanie opowieść o Polaku. Choć rzeczywiście jej bohaterowie są tak groteskowi, że widz w kulturowym odruchu samoobronnym zapewne pomyśli: „Tak, tacy właśnie jesteśmy… to znaczy my, Polacy, ale przecież nie ja! Ja taki nie jestem!”. Dlatego wolimy przyjąć, że Polak ze spektaklu Brzyka to bardziej stereotypowy niż realistyczny konstrukt.

Frustraci, „katole”, dresiarze, postkomuniści to nie wszyscy Polacy. Jak możemy wyczytać z dialogów postaci, to tylko jaskrawe przykłady Polaków z prowincji. Nieprzypadkowo śnią o Europie czy Warszawie, cytując Czechowowskie „Trzy siostry”, które marzyły o wyjeździe do Moskwy. „W Polsce mamy wysokie bezrobocie, niskie wieżowce i tanie linie lotnicze” – wzdycha dresiarz, obnażając absurd przedstawionych w spektaklu prowincjonalnych kompleksów i mimowolnie przypominając, jak bardzo nasza prowincjonalność jest stanem naszego zniewolonego autodestrukcyjną mentalnością ducha.

autor: Maciej Pieczyński

BYŁ SOBIE POLAK, POLAK, POLAK I DIABEŁ

Paweł Demirski

Teatr im. Juliusza Osterwy

reżyseria i scenografia – Remigiusz Brzyk

opieka dramaturgiczna – Paweł Demirski

kostiumy i współpraca scenograficzna – Iga Słupska, Szymon Szewczyk

muzyka – Jacek Grudzień

premiera – 25 maja 2013

występują: Marta Ledwoń, Marta Sroka, Halszka Lehman, Daniel Dobosz, Wojciech Rusin, Przemysław Gąsiorowicz, Krzysztof Olchawa, Paweł Kos

Kontrapunkt. XLIX Przegląd Teatrów Małych Form

  • Kontrapunkt
  • Kontrapunkt 2014
  • Paweł Demirski
  • Teatr Lalek "Pleciuga"

About Maciej Pieczyński

View all posts by Maciej Pieczyński

Dodaj komentarz Anuluj pisanie odpowiedzi

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress